فیش پرینتر حرارتیزنجیره تأمین مجموعهای از فعالیتهای مرتبط با تهیه مواد اولیه، تولید، انبارداری، حملونقل، توزیع و تحویل کالا به مشتری را شامل میشود. هر خطا در ثبت اطلاعات این مسیر میتواند موجودی انبار، زمان تحویل، برنامه تولید و رضایت مشتری را تحت تأثیر قرار دهد.
بارکد یکی از کاربردیترین ابزارها برای ثبت سریع و دقیق اطلاعات در زنجیره تأمین است. کارکنان با اسکن بارکد میتوانند هویت کالا، تعداد، شماره سریال، سری ساخت، تاریخ انقضا یا اطلاعات محموله را در سیستم ثبت کنند. این فرایند سرعت عملیات را افزایش میدهد و نیاز به ورود دستی اطلاعات را کاهش میدهد.
سازمان استاندارد جهانی GS1 نیز بارکدها را یکی از اجزای اصلی زنجیره تأمین معرفی میکند. تولیدکنندگان، فروشندگان، شرکتهای حملونقل، مراکز درمانی و انبارها میتوانند با کمک بارکد، محصولات و محمولهها را هنگام حرکت در زنجیره تأمین شناسایی و رهگیری کنند.
در این مقاله از سما رایان صنعت، نقش بارکد در زنجیره تأمین، مزایا، انواع کدها، تجهیزات موردنیاز و مراحل راهاندازی سیستم بارکد را بررسی میکنیم.
بارکد در زنجیره تأمین چه کاری انجام میدهد؟
بارکد یک نمایش ماشینخوان از اطلاعات است. بارکدخوان یا دستگاه جمعآوری داده، کد را اسکن میکند و اطلاعات آن را به نرمافزار انبار، فروش، تولید یا برنامهریزی منابع سازمانی انتقال میدهد.
بارکد همیشه تمام اطلاعات محصول را داخل خود نگهداری نمیکند. در بسیاری از کاربردها، کد فقط یک شناسه مانند GTIN را در بر دارد. نرمافزار پس از دریافت این شناسه، مشخصات مرتبط با کالا را از پایگاه داده فراخوانی میکند.
سیستم GS1 از شناسههای مختلفی برای شناسایی کالا، مکان و واحدهای لجستیکی استفاده میکند:
- GTIN: شناسایی محصول یا واحد تجاری
- SSCC: شناسایی منحصربهفرد پالت، کارتن یا واحد لجستیکی
- GLN: شناسایی شرکت، انبار، شعبه یا مکان
- شماره سریال: شناسایی یک واحد مشخص از محصول
- شماره LOT یا Batch: شناسایی سری تولید
- تاریخ انقضا: کنترل کالاهای تاریخدار
GS1 از GTIN برای شناسایی محصولات، از GLN برای شناسایی مکانها و طرفهای تجاری و از SSCC برای شناسایی واحدهای لجستیکی مانند پالت، کارتن یا بسته حمل استفاده میکند.
کاربرد بارکد در مراحل مختلف زنجیره تأمین
بارکد فقط به صندوق فروشگاهی محدود نمیشود. کسبوکارها میتوانند آن را از زمان ورود مواد اولیه تا تحویل محصول نهایی به مشتری به کار بگیرند.
۱. شناسایی مواد اولیه
تأمینکننده میتواند روی مواد اولیه، قطعات یا بستههای ورودی لیبل بارکد نصب کند. این لیبل ممکن است اطلاعاتی مانند کد کالا، نام تأمینکننده، شماره سری ساخت، تاریخ تولید و تعداد را در بر داشته باشد.
اپراتور هنگام دریافت کالا، بارکد را اسکن میکند و اطلاعات را با سفارش خرید تطبیق میدهد. این روش خطاهای ناشی از تایپ کد کالا یا تعداد را کاهش میدهد.
۲. کنترل ورود کالا به انبار
کارکنان انبار در زمان تحویل، بارکد هر محصول یا محموله را میخوانند. نرمافزار سپس موجودی را افزایش میدهد و محل نگهداری مناسب را مشخص میکند.
سیستم بارکد میتواند عملیات زیر را سادهتر کند:
- تطبیق کالا با سفارش خرید
- ثبت تعداد تحویلشده
- شناسایی کسری یا اضافهبار
- ثبت سری ساخت و تاریخ انقضا
- تعیین محل قرارگیری کالا
- ثبت زمان ورود محموله
این روش به مدیر انبار کمک میکند تصویر دقیقتری از موجودی در دسترس داشته باشد.
۳. مکانیابی کالا در انبار
کسبوکار میتواند برای راهروها، قفسهها، طبقات و محلهای نگهداری بارکد جداگانه تعریف کند. اپراتور ابتدا بارکد کالا و سپس بارکد محل را اسکن میکند.
نرمافزار از این طریق میفهمد هر محصول در کدام قفسه قرار دارد. این اطلاعات زمان جستوجوی کالا را کاهش میدهد و عملیات برداشت سفارش را سریعتر میکند.
شناسه GLN نیز میتواند مکانهایی مانند انبار، محل ذخیرهسازی، مقصد پالت یا مبدأ محصول را مشخص کند.
۴. کنترل فرایند تولید
کارخانهها میتوانند مواد اولیه، قطعات نیمهساخته و محصول نهایی را با بارکد شناسایی کنند. اپراتور در هر ایستگاه تولید، بارکد سفارش یا قطعه را میخواند و وضعیت آن را در سیستم تغییر میدهد.
مدیر تولید از این اطلاعات برای پاسخ به پرسشهای زیر کمک میگیرد:
- هر سفارش در کدام مرحله قرار دارد؟
- چه مواد اولیهای مصرف شده است؟
- کدام اپراتور یا دستگاه روی محصول کار کرده است؟
- محصول به کدام سری تولید تعلق دارد؟
- چه زمانی تولید آغاز یا تکمیل شده است؟
ثبت این اطلاعات، ارتباط میان جریان فیزیکی کالا و جریان اطلاعات را تقویت میکند.
۵. مدیریت موجودی
انبار بدون اطلاعات دقیق نمیتواند سفارشگذاری و تحویل کالا را بهدرستی مدیریت کند. اشتباه در ثبت ورود یا خروج، موجودی ثبتشده را با موجودی واقعی متفاوت میکند.
کارکنان با اسکن بارکد میتوانند ورود، انتقال، مصرف و خروج کالا را بلافاصله ثبت کنند. نرمافزار نیز موجودی را براساس هر تراکنش بهروزرسانی میکند.
مدیریت موجودی با بارکد مزایای زیر را به همراه دارد:
- مشاهده موجودی بهروزتر
- کاهش خطاهای ورود دستی
- کنترل نقطه سفارش
- شناسایی کالاهای کمگردش
- کنترل موجودی هر شعبه یا انبار
- تسهیل شمارش دورهای
- کاهش اختلاف موجودی سیستم و انبار
۶. برداشت و بستهبندی سفارش
اپراتور هنگام جمعآوری سفارش، بارکد محصول را اسکن میکند. نرمافزار بررسی میکند که کاربر کالای درست و تعداد صحیح را انتخاب کرده باشد.
کارکنان در مرحله بستهبندی نیز میتوانند بارکد کالا و سفارش را تطبیق دهند. این کنترل احتمال ارسال کالای اشتباه برای مشتری را کاهش میدهد.
۷. شناسایی کارتن و پالت
زنجیره تأمین فقط با واحد محصول سروکار ندارد. شرکتها محصولات را داخل کارتن، پالت یا بستههای حمل قرار میدهند.
کد SSCC یک واحد لجستیکی را بهصورت منحصربهفرد شناسایی میکند. سیستم میتواند کالاهای داخل یک پالت را به SSCC آن متصل کند و هنگام جابهجایی، فقط کد پالت را بخواند. استاندارد رهگیری GS1 نیز ارتباط میان شناسه محصول و شناسه پالت را یکی از اجزای مهم ردیابی معرفی میکند.
۸. ارسال و حملونقل
کارکنان هنگام بارگیری، بارکد محموله را اسکن میکنند. این اسکن خروج کالا، زمان ارسال، مقصد و وسیله حمل را در سیستم ثبت میکند.
شرکت حملونقل نیز میتواند در نقاط مختلف مانند مرکز توزیع، محل تفکیک و مقصد نهایی، کد محموله را بخواند. این روش دید بهتری از وضعیت مرسوله ایجاد میکند.
۹. تحویل کالا
تحویلگیرنده در مقصد بارکد محموله را اسکن میکند. سیستم از این طریق دریافت کالا را ثبت و چرخه ارسال را تکمیل میکند.
کسبوکار میتواند زمان ارسال، زمان دریافت و مدت حمل را مقایسه کند و عملکرد شرکتهای حملونقل را بهتر بسنجد.
۱۰. مرجوعی و فراخوان محصول
سیستم بارکد در مدیریت کالاهای برگشتی نیز نقش مهمی دارد. کارکنان میتوانند با اسکن محصول، سفارش اصلی، تاریخ فروش، سری تولید و وضعیت ضمانت را پیدا کنند.
هنگام فراخوان یک محصول، اطلاعات LOT یا شماره سریال به شرکت کمک میکند فقط کالاهای مرتبط را شناسایی کند. استاندارد رهگیری GS1 بر ثبت رویدادهایی مانند دریافت، بستهبندی، حمل و ارسال و همچنین دادههای کلیدی هر رویداد تأکید دارد.
مزایای استفاده از بارکد در زنجیره تأمین
افزایش دقت اطلاعات
ورود دستی کدهای طولانی یا تعداد کالا احتمال خطا دارد. اسکن بارکد این وابستگی را کاهش میدهد و اطلاعات را مستقیماً به نرمافزار انتقال میدهد.
افزایش سرعت عملیات
اپراتور میتواند یک بارکد را در مدت کوتاهی اسکن کند. این سرعت در دریافت کالا، انبارگردانی، برداشت سفارش و ارسال محموله اهمیت زیادی دارد.
بهبود قابلیت رهگیری
مدیران با ثبت اسکنها میتوانند مسیر حرکت کالا را بررسی کنند. شماره سریال، سری ساخت، مکان و زمان هر رویداد به شناسایی وضعیت محصول کمک میکند.
کاهش ارسال اشتباه
نرمافزار میتواند بارکد کالای برداشتشده را با سفارش مشتری مقایسه کند. این کنترل از بستهبندی محصول اشتباه یا تعداد نادرست جلوگیری میکند.
دسترسی بهتر به اطلاعات موجودی
هر اسکن میتواند موجودی را تغییر دهد. در نتیجه، بخش فروش، خرید و انبار به اطلاعات هماهنگتری دسترسی پیدا میکنند.
تسهیل انبارگردانی
کارکنان بهجای نوشتن کد و تعداد روی کاغذ، بارکد کالا را با دیتاکالکتور یا بارکدخوان بیسیم اسکن میکنند. این روش شمارش و انتقال اطلاعات را سادهتر میکند.
پشتیبانی از تصمیمگیری
دادههای ثبتشده نشان میدهند چه کالایی سریعتر مصرف میشود، کدام محصول در انبار باقی مانده و هر سفارش چه مدت در مراحل مختلف توقف کرده است.
انواع بارکد مورد استفاده در زنجیره تأمین
| نوع بارکد | کاربرد متداول |
|---|---|
| EAN و UPC | شناسایی کالای مصرفی در فروشگاه |
| Code 128 | کدهای داخلی، انبار و تولید |
| GS1-128 | اطلاعات محصول، سری ساخت، تاریخ و واحد لجستیکی |
| ITF-14 | چاپ روی کارتن و بستهبندیهای حمل |
| GS1 DataMatrix | ثبت اطلاعات بیشتر در فضای کوچک |
| QR Code مبتنی بر GS1 | اتصال محصول به اطلاعات دیجیتال |
| SSCC در GS1-128 | شناسایی پالت، کارتن یا محموله |
GS1-128 و ITF-14 در زنجیرههای توزیع و لجستیک کاربرد دارند. ITF-14 معمولاً GTIN را روی بستهبندیهایی مانند کارتن نمایش میدهد، درحالیکه GS1-128 میتواند شناسهها و اطلاعات بیشتری را حمل کند.
نقش بارکدهای دوبعدی در زنجیره تأمین
بارکدهای یکبعدی ظرفیت محدودی دارند. بارکدهای دوبعدی میتوانند اطلاعات بیشتری را در فضای کوچکتری ذخیره کنند.
برای مثال، GS1 DataMatrix میتواند علاوه بر GTIN، تاریخ انقضا، شماره سریال یا سری ساخت را در خود جای دهد. QR Code مبتنی بر GS1 Digital Link نیز میتواند محصول را به صفحات وب، اطلاعات اصالت، دستور مصرف یا دادههای رهگیری متصل کند.
کسبوکارها با بارکد دوبعدی میتوانند یک کد را برای چند هدف به کار ببرند:
- شناسایی محصول
- کنترل تاریخ انقضا
- ثبت شماره سریال
- رهگیری سری تولید
- ارائه اطلاعات به مشتری
- نمایش دستور مصرف
- بررسی اصالت کالا
- دسترسی به اطلاعات دیجیتال
تجهیزات لازم برای راهاندازی سیستم بارکد
یک سیستم کامل فقط به چاپ یک کد روی کالا محدود نمیشود. مجموعه باید تجهیزات و نرمافزارهای مناسبی انتخاب کند.
لیبل پرینتر
لیبل پرینتر، برچسب بارکد را روی لیبل کاغذی، پیویسی، متال، پارچهای یا سایر متریالها چاپ میکند. انتخاب دستگاه به عرض لیبل، وضوح چاپ و حجم کاری بستگی دارد.
بارکدخوان
بارکدخوان سیمی برای ایستگاههای ثابت مناسب است. مدلهای بیسیم آزادی حرکت بیشتری در انبار ایجاد میکنند. برای خواندن QR Code و DataMatrix باید بارکدخوان دوبعدی انتخاب کنید.
دیتاکالکتور
دیتاکالکتور یا موبایل کامپیوتر برای انبارهای بزرگ، انبارگردانی و عملیات دور از کامپیوتر کاربرد دارد. این دستگاه بارکدخوان، نمایشگر، سیستمعامل و ارتباط شبکه را در یک مجموعه ارائه میدهد.
نرمافزار
نرمافزار باید اطلاعات اسکنشده را دریافت و پردازش کند. سیستم بارکد میتواند با نرمافزار انبار، حسابداری، فروش، تولید یا ERP ارتباط داشته باشد.
لیبل و ریبون
جنس لیبل و ریبون باید با شرایط محیطی هماهنگ باشد. رطوبت، گرما، مواد شیمیایی، سایش و مدت نگهداری روی انتخاب مواد مصرفی تأثیر میگذارند.
مراحل پیادهسازی بارکد در زنجیره تأمین
- فرایند فعلی ورود، نگهداری و خروج کالا را بررسی کنید.
- نقاطی را که به ثبت اطلاعات نیاز دارند مشخص کنید.
- ساختار کدگذاری کالا، مکان و محموله را تعریف کنید.
- نوع بارکد یکبعدی یا دوبعدی را انتخاب کنید.
- لیبل پرینتر و بارکدخوان مناسب تهیه کنید.
- نرمافزار را با فرایندهای انبار و فروش هماهنگ کنید.
- نمونه لیبل را روی کالا و بستهبندی آزمایش کنید.
- محل نصب بارکد را بهدرستی تعیین کنید.
- کارکنان را برای اسکن و رفع خطا آموزش دهید.
- ابتدا طرح را در یک بخش محدود اجرا کنید و سپس آن را توسعه دهید.
اشتباهات رایج در اجرای سیستم بارکد
اجرای نادرست میتواند مزایای سیستم را کاهش دهد. برخی اشتباهات رایج عبارتاند از:
- تعریف کدهای تکراری
- چاپ بارکد با ابعاد بسیار کوچک
- استفاده از ریبون نامناسب
- نصب لیبل روی سطح منحنی یا آسیبپذیر
- خرید بارکدخوان یکبعدی برای کدهای دوبعدی
- نادیدهگرفتن شرایط محیطی انبار
- قطع ارتباط سیستم بارکد با نرمافزار موجودی
- آموزشندادن کارکنان
- ثبتنکردن انتقال کالا میان مکانها
- استفاده از بارکد بیکیفیت و ناخوانا
بارکد بهتنهایی زنجیره تأمین را مدیریت نمیکند. سازمان باید فرایند، نرمافزار، تجهیزات و نیروی انسانی را با یکدیگر هماهنگ کند.
راهکارهای بارکد سما رایان صنعت برای زنجیره تأمین
هر انبار یا مجموعه تولیدی شرایط متفاوتی دارد. یک فروشگاه کوچک ممکن است با یک لیبل پرینتر رومیزی و بارکدخوان سیمی کار خود را انجام دهد، اما انبار بزرگ به بارکدخوان بیسیم، دیتاکالکتور و چاپگر صنعتی نیاز دارد.
شرکت سما رایان صنعت در زمینه تأمین تجهیزات بارکد و شناسایی خودکار فعالیت میکند. کارشناسان این مجموعه میتوانند براساس نوع کالا، حجم عملیات، محیط انبار و نرمافزار مورد استفاده، تجهیزات مناسب را پیشنهاد دهند.
پیش از خرید تجهیزات، اطلاعات زیر را مشخص کنید:
- تعداد کالاها و تراکنشهای روزانه
- نوع بارکد موردنیاز
- ابعاد و جنس لیبل
- فاصله اپراتور تا سیستم
- شرایط دما و رطوبت
- حجم چاپ روزانه
- نیاز به اتصال شبکه
- نرمافزار انبار یا ERP
جمعبندی
نقش بارکد در زنجیره تأمین از شناسایی ساده کالا فراتر میرود. بارکد میتواند ورود مواد اولیه، تولید، انبارداری، برداشت سفارش، ارسال، تحویل و مرجوعی را به یک جریان اطلاعاتی منظم متصل کند.
سیستم بارکد سرعت عملیات را افزایش میدهد، خطاهای ورود دستی را کاهش میدهد و امکان رهگیری بهتر محصول را فراهم میکند. شناسههایی مانند GTIN، SSCC و GLN نیز به کسبوکارها کمک میکنند کالا، محموله و مکان را بهصورت استاندارد شناسایی کنند.
برای دستیابی به نتیجه مطلوب، باید بارکد مناسب، لیبل باکیفیت، تجهیزات سازگار و نرمافزار یکپارچه انتخاب کنید. سما رایان صنعت میتواند در انتخاب لیبل پرینتر، بارکدخوان، دیتاکالکتور و مواد مصرفی مناسب زنجیره تأمین به مجموعه شما مشاوره دهد.
سؤالات متداول
بارکد چه نقشی در مدیریت زنجیره تأمین دارد؟
بارکد اطلاعات مربوط به کالا، محموله یا مکان را سریع به نرمافزار منتقل میکند و به ثبت ورود، خروج، انتقال و رهگیری محصول کمک میکند.
آیا بارکد باعث کاهش خطای انبار میشود؟
اسکن بارکد نیاز به تایپ دستی کد کالا را کاهش میدهد. نرمافزار همچنین میتواند کالای اسکنشده را با سفارش یا حواله مقایسه کند.
برای انبار بارکد یکبعدی بهتر است یا دوبعدی؟
بارکد یکبعدی برای شناسههای ساده مناسب است. زمانی که به اطلاعاتی مانند سریال، سری ساخت یا تاریخ انقضا نیاز دارید، بارکد دوبعدی ظرفیت بیشتری ارائه میدهد.
SSCC چیست؟
SSCC یک کد منحصربهفرد برای شناسایی واحدهای لجستیکی مانند پالت، کارتن یا بسته حمل است. شرکتها با این شناسه میتوانند محموله را در مسیر زنجیره تأمین رهگیری کنند.
برای اجرای سیستم بارکد به چه تجهیزاتی نیاز داریم؟
نوع فعالیت مشخص میکند که به چه تجهیزاتی نیاز دارید. لیبل پرینتر، بارکدخوان، دیتاکالکتور، لیبل، ریبون و نرمافزار مدیریت اطلاعات، اجزای اصلی این سیستم هستند.
آیا بارکد با نرمافزار انبار ارتباط برقرار میکند؟
بله. بارکدخوان اطلاعات کد را به نرمافزار انتقال میدهد. نرمافزار باید آن اطلاعات را به کالا، سفارش، مکان یا محموله مرتبط کند.
